Deprem Zemin–Bina Risk Sorgulama ve Raporlama Sistemi Projesi
Bursa Teknik Üniversitesi (BTÜ) bünyesinde Prof. Dr. Eyübhan Avcı yürütücülüğünde geliştirilen sistem; deprem kaynaklı yıkım riskini artıran başlıca parametreleri tek ekranda sunan bir risk sorgulama yazılımıdır. Yaklaşık 3 yıllık bilimsel çalışma ve saha verileriyle oluşturulan portal; zemin sıvılaşması görülen bölgeler, yumuşak zemin etkisi, yer altı su seviyesi, fay hattına uzaklık, binanın yapım yılı, taşıyıcı sistem özellikleri ve depreme dayanıklılığı gibi kritik bilgileri mahalle/ada/parsel bazında kullanıcıya sunar.
Sistem, Bursa’da Yıldırım ilçesindeki bazı mahallelerde pilot olarak devreye alınmış olup, vatandaşların ücretsiz şekilde erişip tek tuşla bina ve zemin risk durumunu görmesini hedefler.
Projenin Amacı
Deprem riskine karşı zemin (altyapı) ve üstyapı (bina) verilerini tek bir dijital platformda birleştirerek; vatandaşların, yerel yönetimlerin ve ilgili kurumların bulundukları konuma göre deprem riskini hızlıca sorgulayabilmesini ve raporlayabilmesini sağlamak.
Kapsam ve Çalışma Ekibi
Proje; inşaat mühendisliği başta olmak üzere jeoloji, jeofizik, bilgisayar, orman mühendisliği ve şehir-bölge planlama disiplinlerinden 15 akademisyenin katkısıyla saha çalışmaları ve veri üretimiyle yürütülmüştür. Çalışmaların başlangıcında, Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen illerde yıkım nedenleri sahada incelenmiş; elde edilen çıktılar Bursa özelinde sistematik bir risk haritalama ve raporlama yaklaşımına dönüştürülmüştür.
Sistem Modülleri (Kullanıcı Deneyimi)
Portal, kullanıcıların anlaşılır biçimde risk değerlendirmesi yapabilmesi için modüler kurgulanmıştır:
-
Zemin Modülü:
-
Zemin sıvılaşması riski
-
Yumuşak zemin / zemin büyütme etkisi
-
Yer altı su seviyesi
-
Zemin iyileştirme ihtiyacı / yapılıp yapılmadığına dair göstergeler
-
-
Faya Yakınlık Modülü:
-
Parselin/ yapının en yakın fay hattına uzaklığı
-
-
Bina Modülü:
-
Yapım yılı
-
Kat adedi / yapı özellikleri
-
Taşıyıcı sisteme dair bilgiler ve dayanıklılık göstergeleri
-
-
Öneri ve Yönlendirme Modülü:
-
Risk türüne göre yapılması gerekenler (örn. performans analizi, zemin etüdü, iyileştirme önerisi)
-
-
Raporlama Modülü:
-
Görüntülenen verilerin çıktı alınabilir rapor formatında sunulması
-
Çıktılar ve Katma Değer
-
Vatandaş için: Konut satın alma/kiralama sürecinde bina ve zemin riskini şeffaf biçimde görme, doğru tercihe yönelme.
-
Belediyeler/kamu için: Ruhsat ve planlama süreçlerinde zemin riski yüksek alanlarda zemin iyileştirme zorunluluğu, kat adedi/taşıyıcı sistem kararları gibi konularda veriye dayalı yol haritası üretme.
-
Şehir ölçeğinde: Bursa’nın risk haritasını üreterek deprem dirençli kent hedefi için ölçeklenebilir dijital altyapı oluşturma.
Mevcut Durum ve Yaygınlaştırma Planı
Pilot uygulaması Bursa/Yıldırım’da başlatılan sistemin, Bursa genelinde veriler tamamlandıkça genişletilmesi; ardından talep ve saha çalışmaları doğrultusunda diğer illere de uyarlanarak Türkiye geneline yayılması hedeflenmektedir. Ayrıca saha çalışmaları kapsamında binlerce zemin etüdü verisinin toplanması ve sisteme entegre edilmesiyle veri tabanı sürekli güçlendirilmektedir.
Vizyon
Bu proje; deprem gerçeğine karşı mevcut durumu görünür kılan, kurumlar ve vatandaşlar için hızlı karar destek sağlayan ve dönüşüm süreçlerini somut veriyle yönlendiren ulusal ölçekte örnek bir dijital risk yönetimi yaklaşımıdır.
